Biz millet olarak alkışlamayı severiz. Alkış, kültürümüzün ayrılmaz bir parçasıdır. Törenler, açılışlar, mitingler, konferanslar… Alkışsız bir etkinlik neredeyse düşünülemez. Hele ki bir büyüğümüz konuşuyorsa, coşkulu alkışlar eksik olmamalıdır. Peki, alkış olmazsa ne olur? Konuşmacının morali bozulur, içi burkulur, sesi titrer. Dolayısıyla alkış, sadece bir takdir göstergesi değil, aynı zamanda bir motivasyon aracıdır.
Alkışsız bir etkinlik olur mu? Asla! Bir büyüğümüz konuşuyorsa, konuşmanın içeriği ne olursa olsun, coşkulu alkışlar eksik edilmemelidir. Hele ki alkışın dozu kaçarsa konuşmacı mest olur, gözleri parlar, sesi titreşir. Konuşmanın başında bir alkış, ortasında bir alkış, sonunda bir alkış… Aralara ufak tefek tempo tutmalar da eklenirse değmeyin keyfine! Hatta bazen öyle coşulur ki konuşmacı ne dediğini unutur. Ama olsun, nasıl olsa alkış varsa başarı vardır!
Çocukluğumuzun meşhur bir oyunu vardı: "Şakşaklama." Yaklaşık 25 cm uzunluğunda bir borunun sağ ve sol tarafına yerleştirilmiş iki top… Kanatlarını aynı hizaya getirip bir anda bırakarak senkronize bir şekilde aşağı yukarı salladığınızda toplar hem havada hem de yerde birbirine çarpar ve "şak şak" sesi çıkarırdı. Bu iş, göründüğü kadar kolay değildi. Fizik kurallarını bilmek, el becerisine sahip olmak ve öngörülü davranmak gerekirdi. Asıl mesele, iki topu hem aşağıda hem de yukarıda şaklatabilmekti.
Ben maalesef bu oyunda hiç başarılı olamadım. Hep sonuncu oldum, hep kaybettim. Ne yapalım, kabiliyetsizim işte. Bu açıdan şakşaklama konusundaki başarısızlığım tescillidir. Ama güzel şakşaklayana da bugüne kadar hiç hayranlıkla bakmadım.
Gelelim asıl meselemize: Şakşakçılık. Ancak önce alkışın teknik detaylarına bakalım. Öyle her el çırpana alkış ustası denmez. Avuç içleri 45 derece açıyla birbirine bakmalı, bilek fazla kastırılmamalı, parmaklar gevşek bırakılmalı. Eğer yanlış açıyla vurulursa alkış cılız çıkar, şakşaklama etkisini kaybeder. İşin ehli olanlar bu kuralları bilir. Mesela, Kuzey Kore lideri meclise girdiğinde binlerce kişi, milim şaşmadan senkronize bir şekilde alkış tutar. İşte bu bir sanattır!
Peki, kimler alkışlar? Burada iki temel kategori vardır: Gerçekten takdir edenler ve şakşakçılar. Gerçekten takdir edenler, başarının, emeğin, bilginin kıymetini bilen insanlardır. Onların alkışları içtendir. Bir bilim insanının buluşuna, bir sanatçının performansına, bir sporcunun azmine alkış tutarlar. Şakşakçılar ise alkışı bir araç olarak kullanır. Onlar için alkış, makam ve mevki merdiveninde bir basamaktır. Bugün alkışladıkları kişinin yarın düşmesini hiç de dert etmezler; çünkü zaten alkışlanması gereken yeni birini bulurlar.
Şakşakçıların da kendi içinde seviyeleri vardır. Amatör şakşakçılar hevesle alkışlar ama genellikle bir fayda sağlayamazlar. En tehlikelisi, profesyonel şakşakçılardır. Bunlar, hangi alkışın kendilerine ne kazandıracağını önceden hesaplar, alkışın temposunu ve şiddetini ona göre ayarlar. Öyle ki "Bu alkış az kaldı, biraz daha tempo verelim" diye sessizce yanındakilere işaret çakanları bile görürsünüz.
Tarih boyunca alkışın gücünü keşfedenler, onu yönetmek istemiştir. İmparator Nero’nun tiyatroda kendisini alkışlatmak için 5 bin kişiye para dağıttığını biliyoruz. Günümüzde de bu gelenek sürüyor; bazı meslek grupları hâlâ parayla alkış tutmaya devam ediyor. Üstelik günümüzde para vermeye bile gerek kalmamış durumda; makam, mevki, üç beş iltifat da yeterli oluyor.
Peki, neden alkışlıyoruz? Gerçekten içimizden geldiği için mi? Yoksa yanımızdaki herkes alkışladığı için mi? Bazen öyle bir dalgaya kapılıyoruz ki bir başlıyoruz alkışa, duramıyoruz. Ellerimiz uyuşmuş ama kimse ilk susan olmak istemiyor. Çünkü alkışı erken kesenler bazen "hıyanet içindedir" diye mimlenebiliyor.
Oysa akıllı toplumlar alkışlarını dikkatli kullanır. Bilime, sanata, gerçek başarılara alkış tutar. Gerektiğinde alkışını esirger, hatta eleştirisini sunar. Çünkü alkışın değeri, onun hak edildiği yerde verilmesiyle artar.
Sonuç olarak sevgili okur, ellerine dikkat et. Kime, ne için, ne kadar süre alkış tuttuğunu iyi hesapla. Gerçekten inandığın, takdir ettiğin şeyler için alkışla. Yoksa farkında olmadan, tarihin en büyük şakşakçılarından biri olup çıkıverirsin.
Aydın Mertayak