Dünyada en çok içilen ürünlerin arasında çay baş sıralarda yer almaktadır. Çeşitli tartışmalara bir nokta koymak için bazı bilgiler derledim.
Dünyada Çay Üretiminin Bölgesel dağılım:
Asya kıtası: Küresel çay alanlarının %90’ından fazlasını oluşturur. Afrika kıtası: Özellikle Kenya, Tanzanya ve Uganda ile ikinci sırada gelir.
Başlıca üretici ülkeler:
Çin ; Dünyanın en büyük üreticisi, toplamın yaklaşık %45’ini karşılar.
Hindistan : Assam ve Darjeeling bölgeleriyle öne çıkar.
Kenya : Afrika’nın lider üreticisi, siyah çay ihracatında güçlüdür.
Sri Lanka : Kalitesiyle dünya çapında bilinir.
Türkiye : Özellikle Rize bölgesinde yoğun üretim yapar % 65, Artvin, Trabzon, Giresun % 35 dir. Dünya sıralamasında ilk 5–6 ülke arasında yer alır.
Küresel çay üretimi yılda yaklaşık 6 milyon ton düzeyindedir.
Yaklaşık olarak Çin 2.7 milyon ton, Hindistan 1.3 milyon ton, Kenya 500 bin ton, Sri Lanka 300 bin ton, Türkiye 250 bin ton Kuruçay üretmektedir. Geri kalanı diğer ülkelerin üretimleridir. Japonya, Vietnam, vs.
Üzerine Kar yağan çay yetiştiren ülkeler üzerinde yaşanan tartışmayı bitirmek için kısa bir araştırma yapılsa şu söylenenler doğrudur;
“Dünyada çay tarımı yapılan birçok ülke bulunmasına rağmen, çay bahçelerinin üzerine düzenli, yaygın ve her yıl kar yağan tek ülke Türkiye’dir. Çin ve Hindistan gibi ülkelerde, yalnızca çok yüksek rakımlı ve sınırlı alanlarda, istisnai yıllarda kar veya don olayı görülebilmektedir. Ancak bu durum ne süreklidir ne de çay tarımının doğal bir parçasıdır.
Türkiye’nin Doğu Karadeniz Bölgesi’nde ise çay bahçeleri, deniz seviyesine yakın alanlar dâhil olmak üzere her kış kar altında kalmakta, çay bitkisi bu iklim döngüsüne uyum sağlamış olarak yetişmektedir. Bu özellik; sürekliliği, yaygınlığı ve tarımsal karakteri bakımından dünyada benzersizdir.
Bu nedenle kullanılan ifade, “dünyada çayın üzerine hiç kar yağan başka yer yoktur” anlamında değil; “ticari çay tarımı yapılan alanlarda, düzenli ve karakteristik biçimde üzerine kar yağan tek çay Türkiye çayıdır” anlamındadır.
Bu yönüyle Türk çayı, yalnızca bir tarım ürünü değil; iklimiyle, coğrafyasıyla ve doğayla kurduğu uyumla dünya çayları arasında ayrıcalıklı bir yere sahiptir denilebilir.”
Bu özel duruma rağmen çayımız dünyada en kaliteli çaylar arasında maalesef değildir.
Çay ihracatımız dünyanın çok gerisindedir. 2025 yılında çay ihracatımız 6.000 ton civarındadır. 34 milyon 806 bin 455 dolar kazandırdı ülkemize.
Türkiye’de çay politik bir üründür. Üretimi denetimi (Özel sektörde dolaylı olarak)devletin himayesindedir. Stratejik bir üründür. Çünkü 250-300 bin ton tüketilen bu ürün milyarlarca dolar harcamamızı engellemekte, büyük bir katma değer yaratmaktadır.
İhracat imkânı olması için tarladan bardağa üretim aşamalarını yeniden gözden geçirmesi gerekmektedir. Özelikle ham madde olarak çaydan başlamak gerekiyor. Ham madenin kaliteli olmasından sonra üretim proseslerine bakmak gerekiyor.
Çayın yaygın olarak üretilmediği zamanlarda kalite dünya seviyesinin de üzerine özelliklere sahipti. Üretim çoğaldıkça kaliteden uzaklaşıldığı herkesin malumdur.
250-300 bin ton çay ithal edildiği zaman ülkemiz milyarlarca dolar ödemek zorundadır. Yukarıda buna manada stratejik bir ürünüdür demiştim.
Baki selam ve dua ile…
Metin Topçu