Geçmiş dün gibi hafızamda. 1997 yılında, Erdal Ata’nın valiliği döneminde açılışı yapılan valilik binasının, uzun yıllar hizmet verebilecek sağlamlıkta bir yapı olduğu ifade edilmişti.
Şehir merkezindeki asırlık eski hükümet konağını göz önüne aldığımızda, şimdiki valilik binasının da en az 50-60 yıl daha hizmet vereceğini düşünüyorduk. Demek ki yanılmışız. Henüz 29 yıllık, yani yapı yaşı bakımından oldukça yeni sayılabilecek, özel mimarisiyle dikkat çeken valilik binasının yıkılarak aynı kadere sahip yandaki alanda yeniden yapılmasına karar verilmiş.
Bunun gerekçesi olarak deniz suyunun valilik binasının temellerine zarar verdiği ve korozyona yol açtığı belirtiliyor. Muhtemeldir ki bu konuda alınan numuneler üzerinde gerekli teknik incelemeler yapılmış, mühendislik raporları hazırlanmış ve bu raporlar doğrultusunda böyle bir karar verilmiştir.
Valilik binasının yıkılması gerektiği yönündeki karar, dolgu üzerine yapılmış olan sahildeki tüm binaları da ilgilendiren bir durum. Eğer vaktiyle neredeyse bir kale sağlamlığında yapıldığı ifade edilen bir bina, henüz 29 yıl sonra yıkılacak duruma gelmişse dolgu sahası üzerinde bulunan ve çoğunluğu 50 yaşın üzerinde olan diğer binaların durumu da mutlaka dikkate alınmalıdır. Zira bu alanlarda binlerce insan yaşıyor, yüzlerce iş yeri faaliyet gösteriyor. Dolayısıyla konu her şeyden önce insan hayatını ilgilendiren bir güvenlik konusudur.
Valilik binasının yıkılmasına yol açan sorun belirtildiği gibi deniz suyunun temel ve taşıyıcı sistem üzerindeki olumsuz etkisiyse, aynı çevresel koşullara maruz kalan dolgu üzerindeki diğer yapıların da incelenmesi gerekir.
Dolgu alanlarındaki binaların zemin etütleri, temel sistemleri ve taşıyıcı elemanlarının ne ölçüde güvenli olduğunu bilmiyoruz. Bu konuda kapsamlı bir envanter çalışması yapılıyor mu? Riskli yapılar tespit ediliyor mu? Açıkçası bunları bilmiyorum. Umarım bu konuda gerekli çalışmalar, incelemeler yapılıyordur.
Rize’nin dolgu alanlarındaki yapı durumlarıyla ilgili incelemeler günü kurtaran çözümlerle değil, uzun vadeli şehircilik ve mühendislik anlayışıyla ele alınmalıdır. Riskli yapıların tespit edilmesi, gerekiyorsa acil kentsel dönüşüm kapsamına alınması ve bu sürecin gecikmeden başlatılması artık bir zorunluluktur.
Öte yandan, yapılacak yeni valilik binasının da benzer bir zeminde, aynı çevresel koşullara maruz kalacak olması da önemlidir. Her ne kadar o günden bugüne yapı teknolojileri gelişmiş olsa da deniz suyundan uzak alanlar çok daha güvenli bir seçenektir. Yeni valilik binası için daha güvenli ve uzun vadeli bir yer seçilmesi ve mevcut alanın ise farklı bir yatırım için değerlendirilmesi belki de en iyisiydi. Ancak Rize merkezde böylesi bir bina için daha uygun bir yer bulmak da oldukça zor.
Deniz suyu sorunu düşünüldüğünde teknoloji gelişse de burada yapılan yapıların ömürlerinin çok da uzun olamayacağı bir gerçek. O nedenle geçmişte kıyı-kenar çizgisi üzerinde kalıcı yapılar yapılmasına izin verilmiyordu. Şimdilerde buna dikkat edilmiyor. Denizin kenarlarında beton yapılar yükseliyor. Örneğin, Millet Bahçesi’nde yapılan dev cami tam da denizin bitiş yerinde. Denizin hemen yanı başında yapılan bu caminin zamana karşı ne kadar direneceği akıllarda soru işaretleri bırakıyor. Deniz suyu binalara bu derece zarar veriyorsa caminin de çok uzun olmayan bir gelecekte tehlikeli hale gelmesi söz konusu. Zira 40 yıl önce hizmete giren dolgu üzerindeki Sahil Camii’nin durumu ortada.
Şehrin büyük bölümünün deniz dolgusu üzerine kurulması bir yana, çoğu dolgu alanının alt zemininin çöplerden oluştuğunu da biliyoruz. Yani deniz suyunun bina temellerini aşındırmasının yanı sıra ayrıca dolgu zemininin ne derece sağlam olduğu da tartışma konusu.
Sonuçta gelecekte nelerin yaşanacağını şimdiden kestirmek zor olsa da yapılan işleri mühendislik hesaplarının öngördüğü şekilde yapmak önemli bir sorumluluktur. Rize gibi dolgu üzerine yerleşen şehirlerin yapı durumlarını dikkatle takip etmek ve gerekirse acil kentsel dönüşümlerle binaları yenilemek gerekiyor. Zira insanların güvenliği her şeyden önce gelir.