Geçen gün ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim’in tarafıma yaptığı açıklamaların ardından birileri yine ÇAYKUR’un itibarını sarsma yarışına girdi.
Peki, Genel Müdür Alim ne dedi de bazıları ÇAYKUR’un iyi yönetilmediği, borç batağında olduğu gibi kasıtlı bir tablo çizmeye başladı?
Genel Müdür Alim’in açıklaması özetle şöyleydi:
“Üreticinin yaş çay bedelini takip eden ay içinde ödeyebilmek için yıllardır bankalardan kredi kullanıyoruz. Haliyle bu krediler nedeniyle faiz oluşuyor. Üreticilere ödediğimiz 27-28 milyar lirayı bankalardan kredi alarak ödüyoruz. Ancak depolarımızda da yaklaşık 150 bin ton kuru çay bulunuyor. Bugünkü satış fiyatımız üzerinden bu çayın yüzde 75’ini satsak 50 milyar lira civarında gelir elde ederiz. Borcumuzun tamamını ödedikten sonra kasamızda yine para kalır.
Öte yandan, faiz nedeniyle oluşan borcumuz bir yana, bu yıl 7-8 milyar lira civarında faaliyet kârımız var.”
ÇAYKUR’un elindeki kuru çayın toplam değerinin mevcut borcunun çok üzerinde olduğu dikkate alındığında, kurumun mali açıdan zorda olduğu yönündeki değerlendirmelerin ne kadar gerçekçi olduğu tartışmalıdır. Rakamlar, ÇAYKUR’un elindeki varlıkların borcunu karşılayabilecek düzeyde olduğunu gösteriyor.
Peki, “ÇAYKUR neden elindeki kuru çayı hemen satıp borcunu kapatmıyor?” sorusuna gelince…
Bunun çeşitli nedenleri var.
Hiçbir ürün, gerçek piyasa değeri üzerinden bir ay içerisinde satılıp nakde dönüştürülemez. ÇAYKUR’un satış politikasına baktığımızda, iç piyasa satışlarının ağırlıklı olarak bayiler aracılığıyla gerçekleştirildiğini görüyoruz. Bayiler ise ÇAYKUR’un fiyatlarının özel sektörün çok üzerinde olmasının yanı sıra piyasada çok ucuza satılan kalitesiz, çöp ve boyalı çayların bulunmasının da kendi satışlarını zorlaştırdığını ifade ediyorlar.
Bu durumda yapılabilecek şey, bayilere maliyetine, hatta maliyetinin altında çay satmak; ÇAYKUR’dan doğrudan çay almak isteyenlere de buna yakın fiyatlarla satış yaparak banka borçlarını kapatmak olabilir.
Peki, ÇAYKUR böyle bir yol izlese, bu kez de zararına çay satmakla suçlanmaz mı?
Depolarında bekleyen, zamanla evsafını kaybetme riski taşıyan çayları uygun fiyatlarla elinden çıkarıp elde ettiği gelirle borçlarını ödemeye kalksa, Genel Müdür Alim’i eleştiri yağmuruna tutacak olanlar yine çıkacaktır. Bugün böyle bir adım atsa, acaba kendisine kim destek olacaktır?
Burada asıl yapılması gereken, üreticiye yaş çay bedellerinin kısa süre içerisinde ödenmesini zorunlu kılan siyasi iktidarın, bu ödeme politikasının bankalarda oluşturduğu faiz yükünü sübvanse etmesidir.
Bir başka önemli konu da ÇAYKUR’un elindeki kuru çayın değerlendirilmesidir.
İktidar, dünyanın birçok ülkesinden hemen her türlü ürünü ithal ediyor. Bu satın almalar karşılığında ÇAYKUR’un elindeki kuru çayın da bir mübadele unsuru olarak anlaşmalara dâhil edilmesi düşünülebilir.
Böyle bir uygulama yalnızca ÇAYKUR’un finansal açıdan rahatlamasını sağlamakla kalmaz. İç piyasadaki çay arzının azalması, özel sektörün de fiyatlarını yukarı çekmesine imkân tanıyabilir. Böylece özel sektörün finansal gücü artar, üreticiye daha iyi fiyatlarla ve daha erken ödeme yapabilmesinin önü açılır.
Kısacası, ÇAYKUR’un borcunu konuşurken yalnızca bankalara olan borcuna bakmak doğru değildir. Depolarındaki ürünün değerini, satış koşullarını, üreticiye ödeme takvimini ve bu takvimin oluşturduğu finansman maliyetini de birlikte değerlendirmek gerekir.
ÇAYKUR’u eleştirmek elbette herkesin hakkıdır. Ancak eleştiri, kurumun gerçek mali tablosu üzerinden yapılmalı; rakamlar çarpıtılarak kamuoyunda haksız bir güvensizlik oluşturulmamalıdır.