Dr.Recep Albayrak’ın iki ciltlik “Türklerin İranı” İran konusunda yazılmış en önemli eser. Kıymetli ağabeyim Ekrem Yücel Hatunoğlu’un önerisiyle zorlukla bulabildim. MİT’in İran ve Afganistan uzmanı olan bu muazzam insan kitabını yayınlayamadan 2013’de şaibeli bir şekilde Kütahya Simav’da mezarlıkta ölü bulundu. Zaman zaman bu kitaptan derlediğim notlar paylaşacağım
“İran Türkiye’den sonra en fazla Türk nüfusunun yaşadığı ülke.
İran ; Santrikçe Artan - Ari sözcüğünden gelir.Kaçar Türk hanedanının devrilmesinden sonra Rıza Pehlevi bu ismi verdi ülkesine. Hint - Avrupa ırk teorisi gereğince kendilerini Avrupa halklarıyla aynı kökenden kabul ediyorlar. Farslar Ari ırktan oldukları için Ermenilere akraba gözüyle bakıyorlar.
İran’da ; Azarbeycan Türklerinin yanı sıra Kaşkay , Türkmen , Halac , Afşar , Karapapak , Kaçar , Karakoyunlu , Bayat , Sungur Türkleri yaşıyor. Nüfusun % 43’ü Türk ancak Türkçe konuşan nüfus % 55-60.
Farslar ve Türkler’in dışında ; Kürt , Arap , Tat , Talış , Beluci , Gorani , Sistani , Tacik , Peştun , Çingene , Ermeni , Gürcü , Süryani ve Yahudi gibi prk çok etnik kökenden halk yaşıyor İran’da.İran’ın batısı ve kuzeyinde tamamen Fars olmayan halklar yaşamakta. Halkın % 85’i Şii , % 10’u Sunni.Kalanı ; Hristiyan , Musevi , Zerdüşt , Yezidi ve Hindu.Şii nüfusun içinde % 15 oranında Alevi - Kızılbaş Tğrkmen yaşıyor. Kürtler , güneyde ki Araplar , Pakistan sınırında ki Belüci ve Sistaniler , Horasan’da ki Türkmenler Sunni.Zerdüşlük ve Maniheizm dinleri bu topraklarda doğdu.
Ülke toprakları fiziki ve beşeri olarak iki kategoriye ayrılıyor ; yazın oturulan yüksek alanlar yaylaklar ve kışın oturulan alçak alanlar kışlaklar. Şehir ve köyler bu ikisinin ortasında kuruludur.
Petrol rezervi 137 milyar varille Ortadoğu’da Suudi Arabistan’dan sonra ikinci ülke. Tek uluslararası yol Türkiye’den geliyor.
MÖ 521-485 yılları aradında yaşayan Pers İmparatoru I.Daryüş İran tarihinin en büyük kralı. Pers İmparatorluğu onun zamanında insanlık tarihinin en büyük imparatorluklarından biri oldu. Doğuda İndus - Ceyhun , batıda Akdeniz ve Mısır’ı içine alıyordu.MÖ 480’de Atina’yı bile yıkıp yerle bir ettiler. Son imparator III.Daryüş MÖ 331’de Ninova’da yapılan savaşta Büyük İskender’e yenildi. İskender’in ölümünden sonra komutanları imparatorluğu paylaştı. İran , Mezopotamya ve Suriye komutan Selevkos’a kaldı. Selevkos Antakya’yı başkent yaptı. 223’de Sasani İmparatorluğu kuruldu. Bu dönemde doğu ile batı arasında ki İpek Yolu İran’ı zenginleştirirken ; Çin , Hindistan , Mezopotamya , Mısır ve Roma medeniyetleri çağ atladı.
Hz.Muhammed bir elçi göndererek Sasani İmparatoru Hüsrev’i İslam’a davet etti. Hüsrev mektubu okunadan yırtıp attı. Hz. Peygamer bunu öğrenince ; “Allah’da onun mülkünü param parça etsin” demiştir.Hz.Ömer döneminde İslam orduları Sadanileri yendiler. MS.651’de Sasani İmparatorluğu İslam odularınca yıkıldı. İran tam 300 yıl Emevilerin egemenliği altında kalıp , 961’de kurulan Gaznelilerden itibaren her biri Türk olan ; Selçuklu İmparatorluğu , Harezmşahlar , Timur İmparatorluğu , Safeviler , Karakoyunlular , Kaçarlar gibi 10’un üzerinde Türk hanedanınca 961’den 1925’e kadar 1000 yıl boyunca Türklerin egemenliği altında kaldı. “