Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, Tarım Kanunu’nun 21. maddesinin uygulanması, yaş çay destekleme priminin yeniden bütçeye alınması ve üreticinin gerçek maliyetlerinin hesaplamalara dahil edilmesi için tüm siyasi partilerin milletvekillerine açık mektup gönderdi.
Fındıklı Çay Üreticileri Meclisi Heyeti tarafından hazırlanan talep dosyaları ve resmi dilekçelerin, iktidar ve muhalefet ayrımı gözetilmeksizin Rize, Artvin, Trabzon ve Giresun’daki siyasi parti ilçe başkanlıklarına teslim edildiği belirtildi. Dosyaların bölge milletvekillerine, il başkanlıklarına, parti genel merkezlerine ve TBMM grup başkanlıklarına ulaştırılması istendi.
“Çay üreticisinin sabrı tükendi”
Açık mektupta, Doğu Karadeniz'de yüz binlerce ailenin geçimini yaş çay üretiminden sağladığına dikkat çekilerek, üreticilerin siyasi ayrım gözetmeden ortak sorunlarına çözüm beklediği ifade edildi.
Üreticiler, 25 Kasım 2026 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülecek Tarım ve Orman Bakanlığı 2027 yılı bütçesinde çay üreticisinin taleplerinin karşılık bulmasını istedi.
Mektupta dört temel sorun öne çıkarıldı:
1. Tarım Kanunu'nun 21. maddesi uygulansın
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 21. maddesinde yer alan tarımsal desteklerin gayrisafi millî hasılanın yüzde 1'inden az olamayacağı hükmüne dikkat çekildi.
Meclisin açıklamasında, 2027 yılı için öngörülen 111,2 trilyon TL milli gelir üzerinden tarımsal desteklerin en az 1 trilyon 112 milyar TL olması gerektiği, bütçede ise doğrudan desteklerin 235 milyar TL seviyesinde kaldığı savunuldu.
Üreticiler, yasal destek yükümlülüğünün yerine getirilmesini ve tarıma ayrılan kaynakların artırılmasını talep etti.
2. Yaş çayda artı para yeniden getirilsin
Açık mektubun en önemli başlıklarından biri de yaş çay destekleme primi oldu.
Üreticiler, geçmiş yıllarda uygulanan kilogram başına destekleme priminin 2025 ve 2026 yıllarında kaldırıldığını, 2027 bütçesinde de yaş çay için fark ödemesi öngörülmediğini belirtti.
Dekar başına verilen desteğin üreticinin artan maliyetlerini karşılamaktan uzak olduğunu savunan Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, kilogram başına 5 TL destekleme primi verilmesini istedi.
Bu talebin toplam 1 milyon 340 bin tonluk yaş çay rekoltesi üzerinden yaklaşık 6,7 milyar TL bütçe gerektireceği ifade edildi.
3. Çay üreticisinin görünmeyen maliyetleri hesaba katılsın
Üreticiler, yaş çay fiyatı belirlenirken yalnızca gübre ve toplama işçiliğinin dikkate alınmasının gerçek maliyetleri yansıtmadığını savundu.
Açık mektupta özellikle şu giderlerin maliyet hesaplamalarına dahil edilmesi istendi:
• Sarp arazilerde çay bahçesi kurma, yenileme ve bakım giderleri.
• Üreticilerin kendi imkânlarıyla açtırdığı tarla ve bahçe yolları.
• Dik yamaçlarda kullanılan teleferik ve taşıma sistemlerinin kurulum ve bakım masrafları.
• Köylerde imece usulüyle yaptırılan çay alım yerlerinin inşaat ve bakım giderleri.
• Üretim pikaplarının yakıt, sigorta, bakım ve amortisman giderleri.
• Çay makineleri, motorlu tırpanlar ve aile bireylerinin karşılıksız emeği.
Mektupta Pazar ilçesine bağlı Subaşı köyünde üreticilerin çay alım yeri çatısı için kendi ceplerinden 700 bin TL harcamak zorunda kaldığı örneği de paylaşıldı.
4. ÇAYKUR'un ödeme süresi ve alım hedefleri eleştirildi
Çay üreticileri, sezon başında kilogram başına net 34,23 TL olarak açıklanan yaş çay fiyatının enflasyon karşısında değer kaybettiğini belirtti.
ÇAYKUR'un ödemeleri yaklaşık 60 günlük vadeyle gerçekleştirmesinin üreticiyi ekonomik açıdan zorladığı ifade edilen mektupta, ödemelerin haftalık yapılması ve fiyatların aylık enflasyon oranında güncellenmesi talep edildi.
Ayrıca ÇAYKUR'un 2025 yılında 823 bin ton olan yaş çay alım miktarının 2027 yılı hedeflerinde 700 bin tona düşürülmesine tepki gösterildi. Üreticiler, alım kapasitesinin korunmasını ve kota uygulamalarının üreticiyi özel sektörün düşük fiyatlarına mahkûm etmeyecek şekilde düzenlenmesini istedi.
Milletvekillerine üç somut çağrı
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, bölge milletvekillerinden yalnızca sorunları dinlemelerini değil, TBMM çatısı altında somut girişimlerde bulunmalarını istedi.
Açık mektupta üç temel talep sıralandı:
1. Bütçe görüşmelerinde üreticinin hakkı savunulsun: Tarım Kanunu'nun 21. maddesinin uygulanması ve yaş çay destekleme priminin yeniden bütçeye alınması için önerge verilmesi, söz alınması ve gerekli girişimlerin yapılması istendi.
2. TBMM'de ortak basın açıklaması yapılsın: İktidar ve muhalefet ayrımı gözetilmeksizin bölge milletvekillerinin katılımıyla çay üreticilerinin sorunlarının kamuoyuna duyurulması talep edildi.
3. Üretici heyeti komisyonlarla buluşturulsun: TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu üyeleriyle doğrudan görüşme imkânı sağlanması istendi.
Üreticiler ayrıca üretici merkezli Çay Kanunu çıkarılması, banka promosyonu hakkının korunması, haftalık ödeme sistemine geçilmesi ve gerçek üretim maliyetlerinin dikkate alınması taleplerini de gündeme taşıdı.
“Sadaka değil, alın terimizin karşılığını istiyoruz”
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi, açık mektubunun sonunda milletvekillerine birlik çağrısı yaparak siyasi parti ayrımlarının bir kenara bırakılmasını istedi.
Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
“Bizler sadaka değil, alın terimizin ve ömrümüzü verdiğimiz yatırımlarımızın yasal karşılığını istiyoruz! Bugün Ankara'da bütçe oylanırken kaldıracağınız her el, söyleyeceğiniz her söz veya büründüğünüz her sessizlik; Karadeniz'in her köyünde, her çay bahçesinde ve her kantar başında üreticinin hafızasına yazılacaktır.”
Açık mektup, “Çay varsa Karadeniz vardır, çay varsa üretici de yaşamalıdır!” mesajıyla sona erdi.
Karadeniz Çay Üreticileri Meclisi'nin çağrısıyla birlikte gözler, 2027 yılı bütçe görüşmelerinde bölge milletvekillerinin çay üreticilerinin taleplerine yönelik atacağı adımlara çevrildi.
İlyas GÜR
Editör
