Arşivde yer alan günlük ve belgelerde, ilk çay hasadının yalnızca 35 kilogram olduğu, üretimin ise dönemin Fidanlık Merkezi’nde tamamen elle yapıldığı net biçimde kayıt altına alındı.
Ortaya çıkan belgeler yalnızca çayın tarihine değil, Rize’nin çevresel sorunlarına da ışık tuttu. Rauf Başar’ın 1942 yılında yaptığı toprak analizlerinde, amonyum sülfat (şeker gübre) kullanımının toprağı zayıflatacağı ve bölgeyi sel riskiyle karşı karşıya bırakacağı yönünde yetkilileri uyardığı belirlendi. Ancak bu bilimsel uyarının, aradan yaklaşık 80 yıl geçtikten sonra, 2019 yılında söz konusu gübrenin yasaklanmasıyla dikkate alındığı ortaya çıktı.
Araştırmacı-yazar Recep Koyuncu, Rauf Başar’ın çay tarımına çok büyük katkılar sunmasına rağmen bugüne kadar adının literatürde yer almadığını vurgulayarak, ortaya çıkan arşivin Türk çaycılığı tarihi açısından büyük önem taşıdığını söyledi. Koyuncu, “Bu belgelerle sadece çayın başlangıç tarihini değil, Rize’nin tarımsal ve çevresel kaderini de yeniden okumak mümkün hale geldi” ifadelerini kullandı.
İlyas GÜR
Editör
