Karadeniz’in eşsiz ilçelerinden biri olan Rize’nin Pazar ilçesi, 1937 yılında dönemin önemli gazetecilerinden ve siyasetçilerinden Mehmet Asım Us’un kalemiyle Cumhuriyet Gazetesi'nde geniş yer bulmuştu. Yazıda, Pazar’ın ziraat potansiyeli, doğal güzellikleri, tarihî dokusu ve ekonomik gelişimi ayrıntılı şekilde anlatılıyor.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında "Karadeniz’in yeni gözdesi" olarak nitelendirilen Pazar, o dönemlerde hem elma üretimiyle hem de ihracat potansiyeliyle dikkat çekiyordu. Mehmet Asım Us’un ifadelerine göre, Pazar’da yetişen sert ve ekşi elma türü – ki “Pazar elması” olarak biliniyor – Almanya gibi ülkelerde büyük ilgi görüyordu. Özellikle komposto yapımına uygunluğu ve dayanıklılığıyla tanınan bu elmalar, bölgeye ekonomik bir canlılık kazandırmıştı.
Fındık, Elma ve İhracatın Yükselen Değeri
Osmanlı’nın son döneminde geçim kaynağı olarak daha çok Rusya’ya çalışmaya gitmeyi tercih eden Pazarlılar, bu göç yollarının kapanmasıyla birlikte tarıma yönelmişti. Fındık ve elma başta olmak üzere çeşitli tarım ürünleriyle bölge, ihracat potansiyelini artırmış; yıllık ihracat değerinin 500 bin liraya kadar çıktığı belirtilmişti.
Kız Kalesi’nden Altıparmak Dağları’na Tarih ve Doğa
Yazıda, Pazar’ın tarihî dokusuna da yer veriliyor. İlçenin sahil kesiminde yer alan Kız Kalesi ve çevresindeki harabeler, Pazar’ın kadim bir yerleşim yeri olduğunu gösteriyor. Kalıntıların içerilere doğru devam ettiği belirtilirken, bu izlerin bölgenin geçmişte önemli bir medeniyet merkezi olduğuna işaret ettiği vurgulanıyor.
Pazar’ın arkasında uzanan ve Altıparmak Dağları’na kadar devam eden sıra dağlar da dikkat çekici. Dönemin anlatımına göre Alman bilim insanları, bu dağlarda sık sık araştırmalar yapıyor; bitki örtüsü, hayvan türleri ve doğal oluşumlar üzerine incelemelerde bulunuyorlardı.
Mehmet Asım Us Kimdir?
1884-1967 yılları arasında yaşamış olan Mehmet Asım Us; gazeteci, yazar ve siyasetçidir. Vakit gazetesinin kurucusu ve başyazarı olan Us, TBMM’de Artvin ve Çoruh milletvekilliği yapmış, aynı zamanda önemli idari görevlerde bulunmuştur. Hem Osmanlı hem de Cumhuriyet döneminde aktif bir figür olan Mehmet Asım Us’un kaleme aldığı bu yazı, Pazar’ın geçmişine dair önemli bir tanıklık sunuyor.
Fatih Sultan Kar / İstanbul
İlyas GÜR
Editör
