Bugün mikroplastikler yalnızca okyanuslarda değil; musluk suyunda, şişe suyunda, tarım topraklarında, havada ve hatta insan kanında, akciğerlerinde ve plasentasında bile tespit ediliyor. Çoğu su arıtma sistemi ise bu parçacıkları tamamen uzaklaştıramıyor.
2023 yılında yayımlanan araştırmalara göre dünyanın su ekosistemlerinde yaklaşık 171 trilyon mikroplastik parçacığı bulunuyor. Türkiye'de ise yalnızca Seyhan Nehri ve bağlantılı kanallar aracılığıyla Akdeniz'e her saat yaklaşık 5,3 milyar mikroplastik parçacığı taşındığı tahmin ediliyor.
Ancak umut veren çözüm, laboratuvarlardan değil mutfaklardan çıkmış olabilir.
ABD'deki Tarleton State Üniversitesi araştırmacıları, bamya ile çemen otu tohumunun içerdiği doğal yapışkan maddelerin sudaki mikroplastikleri etkili biçimde temizleyebildiğini ortaya koydu.
YAPIŞKANLIĞIN ARDINDAKİ BİLİM
Bamya kesildiğinde ortaya çıkan kaygan yapı ve suda bekletilen çemen otu tohumlarının oluşturduğu jel, polisakkarit adı verilen doğal polimerlerden oluşuyor.
Bu doğal polimerler adeta bir ağ gibi davranıyor. Sudaki mikroplastik parçacıklarını yakalıyor, birbirine bağlayarak büyük kümeler hâline getiriyor ve dibe çökmelerini sağlıyor. Böylece plastik parçacıkları sudan ayrılabiliyor.
İşlem sırasında zararlı kimyasallar kullanılmıyor ve herhangi bir toksik yan ürün oluşmuyor.
LABORATUVAR SONUÇLARI ŞAŞIRTTI
Araştırmacılar önce saf su üzerinde çalıştı.
Sadece 1 litre suya 1 gram bitki kökenli toz eklenmesiyle oldukça yüksek verimler elde edildi.
Çemen otu tohumu özü mikroplastiklerin yüzde 93'ünü uzaklaştırdı.
Bamya özü yüzde 67 giderim sağladı.
İki bitkinin birlikte kullanılması ise yalnızca 30 dakika içinde maksimum verime ulaştı.
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu ise bu doğal özlerin, günümüzde atık su arıtımında yaygın olarak kullanılan sentetik flokülant Poliakrilamid (PAM) adlı kimyasaldan daha başarılı olmasıydı.
GERÇEK SU KAYNAKLARINDA DA TEST EDİLDİ
Araştırma yalnızca laboratuvar ortamıyla sınırlı kalmadı.
Bilim insanları nehirlerden, yeraltı sularından ve okyanustan alınan gerçek su örneklerini inceledi.
Sonuçlar suyun türüne göre değişiklik gösterdi.
Bamya, okyanus suyunda yaklaşık yüzde 80 giderim sağladı.
Çemen otu tohumu, yeraltı suyunda yüzde 89-93 arasında başarı gösterdi.
Tatlı sularda ise bamya ve çemen otu karışımı yüzde 77 verime ulaştı.
Araştırmacılar bu farklılığın, her su kaynağındaki mikroplastiklerin boyutlarının, şekillerinin ve türlerinin değişmesinden kaynaklandığını düşünüyor.
NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Bugün su arıtma tesislerinde yaygın olarak kullanılan birçok kimyasal biyolojik olarak parçalanmıyor.
Doğal bitki özleri ise;
biyolojik olarak parçalanabiliyor,
toksik değil,
yenilenebilir kaynaklardan elde ediliyor,
ikincil kirlilik oluşturmuyor,
düşük maliyetle üretilebiliyor.
Bu özellikleri sayesinde geleceğin çevre dostu su arıtma teknolojileri arasında önemli bir aday olarak görülüyor.
Bamyanın "Yapışkanlığı" Aslında Büyük Bir Avantaj
Çorbalarda ve yemeklerde birçok kişinin sevmediği o yapışkan kıvamın bilimsel adı müsilaj.
Müsilaj; çözünür lif bakımından zengin doğal bir madde. Gıdalarda koyulaştırıcı olarak görev yapmasının yanı sıra bağırsak sağlığını destekliyor ve kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardımcı oluyor.
Şimdi ise aynı doğal yapı, mikroplastiklerle mücadelede de umut verici bir araç olarak öne çıkıyor.
TÜRKİYE VE DÜNYA İÇİN BÜYÜK POTANSİYEL
Türkiye yılda yaklaşık 28 bin ton bamya üretiyor. Osmaniye ise ülkenin en önemli üretim merkezlerinden biri.
Dünya çemen otu tohumu üretiminin yaklaşık yüzde 85'i Hindistan'da gerçekleştiriliyor. Aynı ülke yılda 6 milyon tondan fazla bamya üreterek dünya lideri konumunda.
Bu nedenle özellikle tarım ülkeleri için bamya ve çemen otu yalnızca bir gıda ürünü değil, gelecekte çevre dostu su arıtma teknolojilerinin de önemli bir hammaddesi olabilir.
Mikroplastik kirliliğiyle mücadelede bugüne kadar çoğunlukla sentetik kimyasallara başvuruldu.
Oysa yeni araştırmalar, insanların binlerce yıldır güvenle tükettiği iki bitkinin aynı işi daha çevreci, daha güvenli ve daha etkili biçimde yapabileceğini gösteriyor.
Belki de geleceğin su arıtma sistemleri, laboratuvarlarda geliştirilen yeni kimyasallardan değil; bamyanın yapışkan dokusundan ve çemen otu tohumunun doğal jelinden güç alacak. Bu çalışma, doğanın sunduğu çözümlerin modern teknolojilere ilham verebileceğini gösteren dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
