Rize’de yaşayan emekli imam Mahmut Nedim Berber, çocukluk yıllarından itibaren aşina olduğu ahşap kültürünü el emeği ve sabırla sanat eserlerine dönüştürüyor. 1963 yılında Rize Merkez Camiönü Mahallesi’nde dünyaya gelen, Rize İmam Hatip Lisesi ve ön lisans İlahiyat eğitiminin ardından 40 yıl imamlık yapan Berber, emekliliğinin ardından kendisini serender maket yapımına adadı.
Sahil Camii’nde görev yaptığı dönemde küçük bir hobi olarak başladığı ahşap çalışmalarını zamanla geliştiren Berber, bugün Rize’nin geleneksel serenderlerini en ince ayrıntısına kadar maketlere taşıyor.
Küçük Bir Atölyede Başlayan 22 Yıllık Yolculuk
Serender maketçiliğine stresli çalışma hayatının ardından kendisine zaman ayırmak amacıyla başladığını anlatan Berber, ilk atölyesini Sahil Camii’nin altında bulunan 3-4 metrekarelik küçük bir alanda kurduğunu belirtti.
İlk serender maketini yaklaşık üç ayda tamamladığını ifade eden Berber, başlangıçta herhangi bir mesleki eğitim almadığını, deneme yanılma yöntemiyle kendisini geliştirdiğini söyledi. İlk yaptığı serenderin parçalarını bile sakladığını belirten usta, zaman içerisinde ahşap işleme makineleri ve el aletleri edinerek atölyesini büyüttü.
İlerleyen yıllarda Kültür Müdürlüğü ve Halk Eğitim bünyesinde kurslar veren Berber, ceza infaz kurumlarında görev yapan personele de serender maket yapımını öğretti.
Her Yörenin Serenderi Farklı
Serenderlerin yalnızca birer ahşap yapı olmadığını, geçmişte Karadeniz insanının yaşam biçimini ve ihtiyaçlarını yansıttığını belirten Berber, yıllardır farklı köyleri gezerek geleneksel serenderleri fotoğrafladığını ve ayrıntılı şekilde incelediğini anlattı.
Kastamonu’dan Artvin’e kadar farklı bölgelerde serender örneklerinin bulunduğunu ifade eden Berber, Rize’nin Fındıklı ilçesindeki Çağlayan Vadisi, Güneysu, Salarha, Ardeşen ve Çayeli bölgelerinde yaptığı incelemelerle farklı mimari özellikleri maketlerine yansıttığını söyledi.
Berber, serenderlerin kullanım amacına ve yöresel ihtiyaçlara göre değişiklik gösterdiğini belirterek, geçmişte bu yapıların mısır, turşu ve kışlık yiyeceklerin saklandığı önemli ambarlar olarak kullanıldığını kaydetti.
Ailelerin büyüklüğüne göre serenderlerin ölçülerinin değiştiğini anlatan Berber, bazı bölgelerde balkonlu, bazılarında balkonsuz, kimi yerlerde ise farklı merdiven ve çatı sistemlerine sahip serenderlerin bulunduğunu ifade etti.
Akçaabat'ta tütün kurutmak, Düzce'nin bazı bölgelerinde ise fındık depolamak amacıyla kullanılan yapıların da bulunduğunu belirten usta, her bölgenin serender mimarisinin o yöredeki üretim ve yaşam koşullarına göre şekillendiğine dikkat çekti.
Maketlerde En Küçük Ayrıntıya Bile Özen Gösteriyor
Mahmut Nedim Berber'in çalışmalarını farklı kılan özelliklerin başında, maketlerdeki ince işçilik geliyor. Seri üretim ve CNC-lazer kesim yöntemleriyle hazırlanan modellerden farklı olarak birçok parçayı kendi elleriyle şekillendiren Berber, serenderlerin kiremitlerini dahi tek tek yontarak hazırlıyor.
Özellikle ıhlamur ağacından yaptığı kiremitlerin her serenderin boyutuna uygun olması gerektiğini belirten Berber, küçük pencerelerde kürdan yerine özel yöntemlerle hazırladığı iplikleri kullandığını anlattı.
Serender maketlerinin yanı sıra minyatür kemençe, araba, kuksa bardak, kaşık ve ahşap oyuncaklar da üreten Berber, sürekli aynı ürünü yapmanın sanatçıyı zaman zaman yorduğunu, farklı çalışmaların kendisine yeni bir heyecan kazandırdığını ifade etti.
2024 Yılında Kültürel Miras Taşıyıcısı Oldu
Yaptığı çalışmalarla geleneksel el sanatlarının yaşatılmasına katkı sağlayan Mahmut Nedim Berber, 2024 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı kimliğini aldı.
Bu kimliğin ardından Rize Belediyesi tarafından Rize'nin kültürel değerlerinin yaşatılmasına katkı sunması amacıyla Kültür Sarayı'nda kendisine çalışma alanı tahsis edildi.
Yeni atölyesinde eserlerini sergileyeceğini ve üretime devam edeceğini belirten Berber, kendisine bu imkânı sağlayan Rize Belediye Başkanı'na teşekkür etti.
22 yıldır büyük bir sevgi ve sabırla serender maketleri üreten Mahmut Nedim Berber, Rize'nin geleneksel ahşap mimarisini küçük ölçekli eserlerle yaşatırken, unutulmaya yüz tutan serender kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması için çalışmalarını sürdürüyor.