Giresun Üniversitesi Fındık İhtisaslaşma Koordinatörü Doç. Dr. Ali Turan, fındıkta kamuoyunda sıkça gündeme gelen zararlılardan çok daha büyük bir soruna dikkat çekti: verim düşüklüğü.
“Asıl Tehlike Verim Kaybı”
Turan, son yıllarda sıkça tartışılan Kahverengi kokarca zararlısının önemli bir problem olduğunu kabul etmekle birlikte, bunun dönemsel etkiler gösterdiğini ifade etti. Asıl sorunun ise özellikle Doğu Karadeniz’de giderek yaşlanan bahçeler nedeniyle ortaya çıkan verim kaybı olduğunu belirtti.
Birinci standart bölge olarak adlandırılan Ordu, Giresun ve Trabzon’da fındık bahçelerinin büyük bölümünün ekonomik ömrünü doldurduğuna dikkat çeken Turan, bu durumun Türkiye’nin dünya fındık üretimindeki payını da olumsuz etkilediğini söyledi. Tarım Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’nin küresel üretimdeki payı son 15 yılda düşüş eğilimine girdi.
Verim Artmadan Fiyat Tartışmaları Bitmez
Fındıkta fiyat beklentisinin doğrudan verimle bağlantılı olduğunu vurgulayan Turan, yalnızca fiyat artışlarının üreticiyi memnun etmeye yetmeyeceğini belirtti. Türkiye’de dekara ortalama verimin yaklaşık 80 kilogram seviyesinde olduğuna işaret eden Turan, bu miktarın maliyetleri karşılamaktan uzak olduğunu dile getirdi.
Uzmanlara göre, üreticinin gelir elde edebilmesi için dekara verimin en az 150-200 kilogram seviyesine çıkarılması gerekiyor. Aksi halde her sezon tekrar eden fiyat tartışmalarının kaçınılmaz olacağı ifade ediliyor.
Bahçeler Terk Ediliyor
Verim düşüklüğünün sadece ekonomik değil, sosyal sonuçları da giderek belirginleşiyor. Artan maliyetler ve azalan kazanç nedeniyle birçok üretici fındık bahçelerini terk ediyor ya da “yarıcı” olarak bilinen ortakçılara devrediyor. Ancak son dönemde yarıcıların da bu bahçeleri bırakmaya başladığı gözleniyor.
Bu durumun üretimde sürdürülebilirliği ciddi şekilde tehdit ettiğini belirten Turan, özellikle genç nüfusun tarımdan uzaklaşmasının sektör için büyük bir risk oluşturduğunu ifade etti.
Çözüm: Gençleştirme ve Rehabilitasyon
Uzmanlar, fındıkta sürdürülebilir üretimin sağlanabilmesi için mevcut bahçelerin yenilenmesi gerektiği konusunda hemfikir. Yaşlanan ocakların sökülerek gençleştirilmesi, modern bakım tekniklerinin uygulanması ve verimi artıracak rehabilitasyon çalışmalarının hızlandırılması gerekiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumların sektör paydaşlarıyla birlikte hareket etmesi gerektiğini belirten Turan, aksi halde hem üretimde hem de üretici sayısında düşüşün devam edeceği uyarısında bulundu.
Sektör Kritik Eşikte
Fındık, Türkiye için sadece bir tarım ürünü değil, aynı zamanda önemli bir döviz kaynağı ve bölgesel istihdam unsuru. Ancak verim düşüklüğü, maliyet baskısı ve üretici kaybı üçgeninde sıkışan sektör, kritik bir eşikten geçiyor.